En ilginç yıldızlardan biri yalnız değilmiş

Betelgeuse’un parlaklığındaki değişimin bir kısmı zaten biliniyordu. Yaklaşık 400 gün süren bir döngü var ve bunun yıldızın içindeki “nabız gibi atmalardan” kaynaklandığı düşünülüyor. Asıl muamma ise yaklaşık 2100 gün (yani 5,7 yıl) süren ikinci döngüydü. Bu kadar uzun aralıkla tekrarlayan değişimi tek başına Betelgeuse’un iç hareketleriyle açıklamak zordu.

Bilim insanlarının aklındaki en güçlü ihtimal şuydu: Betelgeuse’un etrafında çok yakın bir yörüngede dönen küçük ve sönük bir yıldız var ve bu yıldız, dev komşusunun çevresindeki gazı karıştırarak ışıkta ölçülebilir bir etki yaratıyor.

YILDIZI DEĞİL, İZİNİ GÖRDÜLER

Sorun şu: Bu küçük yıldız doğrudan “fotoğrafa girecek” kadar belirgin değil. Betelgeuse o kadar büyük ve parlak ki, yanında duran daha küçük bir yıldız kolayca kayboluyor.

Bu yüzden astronomlar farklı bir yol izledi. Yaklaşık 8 yıl boyunca Hubble Uzay Teleskobu ve iki büyük yer teleskobundan gelen verileri birleştirdiler. Sonunda Betelgeuse’un atmosferinde, küçük yıldızın hareketiyle oluşan bir gaz izi tespit ettiler.

Bunu şöyle düşünün: Denizde giden bir teknenin arkasında nasıl bir dalga ve iz oluşuyorsa, bu küçük yıldız da Betelgeuse’un geniş gaz katmanlarının içinde ilerlerken arkasında bir “iz” bırakıyor. Araştırmacılar da tam olarak bu izi yakalayarak eşlikçi yıldızın varlığını doğruladı.

PARLAKLIĞI KISMIYOR, “IŞIĞIN İMZASINI” DEĞİŞTİRİYOR

İnsan ilk duyunca “Demek ki küçük yıldız geçip Betelgeuse’u örtüyor, ışık azalıyor” diye düşünebilir. Ama olay o kadar basit değil.

Bu eşlikçi yıldız, Betelgeuse’un ışığını doğrudan kapatıp kısmıyor. Daha çok, yıldızdan gelen ışığın içinde yer alan bazı “işaretleri” değiştiriyor. Özellikle morötesi (UV) bölgede, demirle ilgili bazı sinyallerde dalgalanma yaratıyor. Küçük yıldız önden geçerken belirli bir parlamaya benzer artış görülüyor; geçtikten sonra ise arkasında bıraktığı gaz kuyruğu bu sinyali bir süre “yutuyor” ve etki giderek kayboluyor. Sonra 5,7 yıl sonra aynı döngü yeniden başlıyor.

Yani aslında astronomlar, Betelgeuse’un “ışığının içindeki imzayı” okuyarak yanında gizlenen yıldızı yakaladı. Bu eşlikçi yıldıza Siwarha adı verildi. Şu anda yeniden Betelgeuse’un arkasına geçmiş durumda. Hesaplara göre bir sonraki “ortaya çıkma” zamanı Ağustos 2027 civarı.