Bu galakside hiç yıldız yok

Cloud-9’un en çarpıcı yanı şu: Görünen o ki içinde neredeyse hiç yıldız yok. Yani gökyüzünde “parlayan” klasik bir galaksi gibi görünmüyor. Bunun yerine, büyük ölçüde nötr hidrojen gazından oluşan yoğun bir bulut ve onu yerinde tutan güçlü bir kütleçekim yapısı söz konusu. Bilim insanlarına göre bu görünmez kütlenin önemli kısmı karanlık madde olabilir.

KARANLIK MADDENİN İZİ

Galaksi oluşumu modelleri, galaksilerin genellikle bir “karanlık madde alanı” içinde şekillendiğini söylüyor. Bu görünmez alan, normal maddeyi (gazı) kendine çekiyor; gaz yoğunlaşıp soğudukça da yıldız oluşumu başlıyor. Cloud-9’da ise sanki süreç tam o kritik eşikte “takılmış” durumda: Gaz var, kütleçekim var, ama yıldız doğumu yok.

Üstelik gazın nötr olması, onun görece serin, kompakt ve kütleçekimle bağlı olabileceğini düşündürüyor. Bir başka ifadeyle bu, rastgele dağılmış bir gaz artığı değil; kendi içinde tutarlı bir “paket” gibi duruyor.

TELESKOPLARLA DOĞRULAMA

Cloud-9 ilk kez Çin’deki FAST radyo teleskobunun gökyüzü taramalarında, nötr hidrojen sinyali aranırken fark edildi. Ardından daha ayrıntılı radyo gözlemleriyle yapının özellikleri netleştirildi: Cloud-9’un yaklaşık 4 bin 900 ışık yılı çapında, yoğun ve küresel bir nötr hidrojen birikimi olduğu hesaplandı.

Ölçümlere göre buluttaki gazın kütlesi yaklaşık 1 milyon Güneş kütlesi düzeyinde. Daha da ilginci, bulutun belirgin bir dönme hareketi göstermediği bildiriliyor. Bu tür bir yapıyı içeride tutup dengede tutmak için gereken karanlık madde miktarı ise yaklaşık 5 milyar Güneş kütlesi olarak tahmin ediliyor.

Ekip ayrıca Hubble Uzay Teleskobu ile çok derin optik gözlemler yaptı. Eğer bulutun içinde birkaç bin Güneş kütlesinden fazla yıldız olsaydı, Hubble’ın bunu yakalaması beklenirdi. Ancak gözlemlerde yıldız izi bulunamadı.

NEDEN ÖNEMLİ?

Bilim insanları bu tür nesnelere, erken evren simülasyonlarında uzun süredir öngörülen ama bulması zor olan RELHIC sınıfı adaylar gözüyle bakıyor. Basitçe anlatmak gerekirse RELHIC, “yeniden iyonlaşma” döneminin koşulları nedeniyle yıldız eşiğini aşamamış; karanlık madde + nötr hidrojen ikilisinden oluşan, yıldızsız bir “galaksi taslağı” gibi düşünülebiliyor.

Cloud-9’u özel yapan şey ise “tüm kutuları işaretlemesi”: Yıldız yok, dönme yok, mesafesi de M94 ile ilişkisi sayesinde daha güvenle belirlenebiliyor. Bu da onu, “başarısız galaksi” fikrini test etmek için çok değerli bir doğal laboratuvara dönüştürüyor.