Bir dönemin en büyük buzdağı çözülmeye başladı

Yakın zamana kadar New York City’nin yaklaşık 3 katı büyüklükte olduğu belirtilen dev kütle, yeni uydu görüntülerinde şerit şerit “mavi lapa”ya dönüşmüş halde görülüyor. Bilim insanlarına göre bu görüntü, buzdağının yapısal olarak zayıflayıp hızla parçalanacağı “son evreye” işaret ediyor.

40 YILLIK DEV

A23A’nın hikâyesi 1986 yazında Antarktika’daki Filchner-Ronne Buz Sahanlığı’ndan kopmasıyla başladı. Ancak kısa süre sonra deniz tabanına takıldığı için yıllarca yerinden kıpırdayamadı; bu yüzden de pek küçülmeden adeta “donmuş bir zaman kapsülü” gibi kaldı. 2020’de nihayet serbest kalan buzdağı, Antarktika’dan uzaklaşmaya başladı. Yolculuğu da epey olaylıydı: Bir ara dev bir okyanus akıntısına kapılıp aylarca kendi etrafında döndü; 2024’ün sonunda bu girdaptan kurtulunca da Güney Georgia Adası’na yöneldi.

Bilim insanları, buzdağının adaya oturması halinde penguenlerin ve diğer canlıların beslenme rotalarını kesebileceğinden endişe etmişti. En kötü senaryo gerçekleşmedi; A23A, adaya tam yaklaşmadan 2025 Mayıs’ta parçalanmaya başladı.

“MAVİ LAPA” ALARMI

Buzdağının “mavi” görünmesinin nedeni, yüzeyde oluşan erime gölcükleri. Bu gölcükler sadece renk değil, aynı zamanda bir uyarı: Su, buzun çatlaklarına dolup ağırlığıyla o çatlakları daha da açabiliyor; bu da buzdağının daha hızlı kırılıp dağılmasına zemin hazırlıyor. Uydu görüntülerinde gölcüklerin şeritler halinde dizilmesi de, buz kütlesinin içindeki/altındaki eski iz ve olukların hâlâ “harita” gibi yüzeye yansıdığını düşündürüyor.

Fotoğraflarda ayrıca beyaz “set” gibi görünen kenar hatları ve buzdağının çevresinde gri bir “çamurumsu” tabaka dikkat çekiyor. Bu gri tabaka, parçalanan küçük buz parçaları ve karışımlardan oluşan bir tür buz karışımı; çoğu zaman büyük kütlenin altından ve kenarlarından “sızıp” çevreye yayılıyor. Etrafta yüzlerce küçük parçanın görünmesi de, kopuşun hızlandığını gösteren başka bir işaret.

SONU YAKLAŞTI MI?

A23A, Güney Atlantik’e doğru sürüklenirken daha sıcak suların etkisiyle hızla eriyor. Son görüntüler, buzdağının artık eski boyutunun yaklaşık üçte birine düştüğünü ve yüzeyinin büyük ölçüde zayıfladığını ortaya koyuyor. Uzmanlar, bu evrede “günler ya da haftalar içinde” daha hızlı bir dağılma görülebileceğini belirtiyor.

A23A, dev boyutu sayesinde uzun ömrü boyunca defalarca “dünyanın en büyük buzdağı” unvanını aldı ve verdi. Son olarak 2023’te yeniden zirveye çıktığı, ancak 2025 sonbaharında bu unvanı D15A’ya kaptırdığı aktarılıyor. Şimdi ise geriye, 40 yıla yaklaşan sıra dışı bir yolculuğun son sahneleri kaldı: Mavi gölcüklerle delik deşik olmuş, parçalanmaya hazır.